The Animal Breeding


اصلاح نژاد دام سبک

مقدمه
گوسفندداری یکی از مهم ترین و اصلی ترین مشاغل اقتصادی و از عوامل تأثیر گذار اجتماعی و تاریخی کشور است.
این حرفه، علاوه بر تولید محصولات دامی، در تثبیت موقعیت سیاسی و اقتصادی نیز بسیار اهمیت دارد. گسترش این فعالیت، با استقلال سیاسی و اقتصادی، ارتباط بسیار نزدیک و غیر قابل تفکیکی دارد و در اشتغال زایی مفید و مولد، نقش به سزایی ايفا مي كند.
حفظ و حراست از این سرمایه ملی و افزایش میزان انواع تولیدات (براي تأمين پروتئین حیوانی و مواد خام مورد نیاز صنایع کشور)، سرمایه گذاری، آموزش و تحقیق و نيز بهبود مدیریت و اصلاح نژاد گوسفند و بز را طلب می كند.
یکی از عوامل مؤثر در جهت نیل به اهداف فوق، اصلاح نژاد دام در پرورش گوسفند و بز می باشد.


تعریف اصلاح نژاد
افزایش تقاضا برای گوشت قرمز، دامداران را به افزایش هر چه بیشتر تعداد دام ترغیب می کند. ولی به علت محدود بودن مراتع و تأمين نشدن نیاز غذایی دام ها، به ناچار باید بهره وری از هر واحد دام را افزایش داد.
برای افزایش بهره وری از هر دام، به مدیریتی پیشرفته با بهره گیری از فناوری های روز دنیا نیازمندیم.
حیواناتی که از یک گونه بوده و دارای صفات و خصوصیات مشابه هستند و می توانند صفات خود را به نسل بعد منقل كنند، در یک نژاد طبقه بندی می شوند. نژادهای مهم استان هاي خراسان شامل؛ نژادهای بلوچی، کردی و قره گل می باشد.

 پرورش نژاد گوسفند باید متناسب با شرایط و اقلیم محیط صورت گیرد.


به طور کلی می توان اصلاح نژاد را، ورود نژادهای با صفات مطلوب در گله، با هدف بهبود عملکرد و افزایش بهره وری اقتصادی دام نامید.
با استفاده ازدام های اصلاح نژاد شده، تولیدات گله افزایش خواهد یافت


اهداف عملیات اصلاح نژاد
انجام عملیات اصلاح نژاد در دام سبک، به همراه بهبود مدیریت تغذیه، جایگاه و بهداشت دام، می تواند باعث
-    افزایش رشد و اضافه شدن وزن روزانه
-     بالا بردن ضریب تبدیل مواد غذایی
-    افزایش مقدار و کیفیت چربی و پروتئین شیر
-    بهبود کیفیت و مقدار تولید پشم و پوست
-    کم کردن درصد چربی موجود در لاشه
-    افزایش دو قلو یا چند قلو زایی در گله
-    ایجاد اشتغال بیشتر و افزایش درآمد دامداران
-    کمک به حفظ و احیاء مراتع
 و در مجموع باعث افزایش بازده تولید شود.

نحوه اجرای عملیات اصلاح نژاد

در راستای تحقق اهداف ذکر شده، معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی(مدیریت امور دام)، اقدام به اجراي «پروژه اصلاح نژاد دام سبک» به طور همزمان در سراسر استان ها کرده است.
روش کار در اجرای پروژه به اين صورت است که؛ پس از انتخاب گله دار مناسب و بستن قرارداد با دامدار، کارشناسان، گوسفندان را با نصب پلاک گوش علامت گذاری مي كنند. به اين ترتيب آمار و اطلاعات مربوط به هر دام، برای بررسی های بعدی ثبت می شود.
سپس، تک تک دام های مولد، توزین شده و بهترین دام های نر و ماده، با استفاده از شجره و قضاوت ظاهری -از نظر تولید- بررسی و انتخاب می شوند.
به دلیل شرایط زیستی و بیولوژیکی بدن گوسفند، عمل جفتگیری در اواخر تابستان و اوائل پاییز، به طور طبیعی انجام می شود.
شيوه ي كار به اين صورت است كه؛ در ابتدای کار، سیدر حاوی هورمون جنسی پروژسترون، به وسیله اپلیکاتور در دستگاه تولید مثل دام ماده گذاشته می شود. سیدر به مدت 14 روز در فصل جفتگیری و 12 روز در خارج از فصل جفتگیری در بدن دام می ماند. سپس، سیدر خارج شده و به مقدار400 تا 500 واحد بین المللی، هورمون PMSG به عضله دام ماده تزریق می شود. این هورمون باعث می شود که دام ها پس از 30 تا 48 ساعت فحل شده و آماده جفتگیری شوند. در مرحله بعد؛
1.    از قوچ های انتخاب شدة دامدار مجری طرح یا گله های دیگر، به مقدار لازم اسپرم به دست آمده و به میش های مورد نظر، تلقیح می شود.
2.    و يا جفت گيري كنترل شده، توسط دامدار، با استفاده از باكس بندي انجام مي شود.


تلقیح مصنوعی در گوسفند و بز
به طور کلی، دو هدف عمده برای استفاده از تلقیح مصنوعی، در طرح های ملی اصلاح نژاد گوسفند و بز کشور، وجود دارد.
1-    ثبت دقیق شجره (مشخص شدن پدر و مادر هر بره یا بزغاله بطور دقیق در گله)
2-    اتصال ژنتیکی بین گله های مختلف


مزایای استفاده از تلقیح مصنوعی در گله

•    همزمان کردن فحلی دام های ماده مولد و بهتر کردن شرایط مدیریتی، با تولد همزمان نتایج
•    ازدیاد نتایج قوچ ها و بزهای نر برتر
•    ایجاد امکان استفاده از اسپرم دام های نر ممتازی که گله دار توان خرید خود آنها را ندارد
•    كم كردن تعداد دام هاي نر و در نتیجه صرفه جویی در هزینه ها
•    شناسایی و کنترل بیماری های مختلف دستگاه تناسلی دام هاي نر و ماده
•    سرعت دادن به عملیات اصلاح نژادی
•    ایجاد امکان بره زایی در خارج از فصل
•    ایجاد امکان بره زایی بیش از یک بار در سال
•    ایجاد امکان تنظیم تاریخ زایش با مسائل ديگري مثل وضعیت بازار، وضعیت مراتع و ...
•    ایجاد بانک ژن، با انجماد و نگهداری اسپرم در دام هاي ممتاز
•    افزودن بر عمر اقتصادی دام هاي نر ممتاز، با انجماد و نگهداری اسپرم آنها به مدت طولانی
•    کم کردن فاصله سنی بره ها، برای آسان شدن پرورش آنها
•    ایجاد زمینه های اشتغال مناسب و مفید، با ایجاد مراکز تلقیح مصنوعی و خدمات اصلاح نژادی گوسفند و بز، برای فارغ التحصیلان رشته علوم دامی
•    ایجاد امکان آمیخته گری های تجاری


اهداف مراکز و ایستگاه های اصلاح نژادی دام در کشور
1-    مراکز و ایستگاه های اصلاح نژادی، به عنوان هسته های بارز ژنتیکی هستند. نقش نژادهای خالص، به عنوان اساس و شالودة عملیات اصلاح نژادی و ابزاری مهم در انجام امور پرورش -به صورت خالص و یا آمیخته- حائز اهمیت است.
2-    ایجاد بانک ژن و حفظ نژاد.
3-    تولید و توزیع مواد ژنتیکی شناسنامه دار، به گسترش ژن های مطلوب، بین توده نژادی مربوط منجر می شود. اين امر، علاوه بر کمک به حفظ منابع ژنتيكي، نقش مؤثری در افزایش تولیدات دامی (به ویژه توده های بومی) دارد.
4-    توسعة آموزش و ترویج. مراکز و ایستگاه های اصلاح نژادی، با تبادل اطلاعات فنی در بین گله داران، باعث افزایش سطح آگاهی و مهارت های علمی و عملی پرورش دهندگان و کارشناسان می شوند.
5-    پشتیبانی از طرح ها وپروژه های مختلف دام سبک و سنگین در مدیریت اموردام، مثل تلقیح مصنوعی و تأمين اسپرم در طرح ساماندهی.
6-    ایجاد بستر مناسب برای انجام طرح های تحقیقاتی و پژوهشی دانشگاه ها و مراکز علمی، پایان نامه ها و ارائه مشاوره به مراکز علمی.
7-    محدودیت منابع تولید و ضرورت کاهش تعداد دام، توجه به سمت تولید عمودی و افزایش راندمان تولید (افزايش میانگین وزن لاشه) و همچنین ضرورت حفظ و احیاء ایستگاه های اصلاح نژادی را ضروري می كند. آسیب پذیر بودن تولید کنندگان بخش پرورش گوسفند و بز (از نظر اقتصادی و فرهنگی) و همچنین عدم توانایی ایشان در پرداخت هزینه های اصلاح نژادی، ضرورت حفظ و احیای ایستگاه های اصلاح نژاد را روشن تر می كند.


معرفي اجمالي مركز اصلاح نژاد دام شمال شرق كشور (عباس آباد)
فعاليت مركز در سال 1339 با تمركز عمليات اصلاح نژادي بر روي گوسفندان بلوچي در ايستگاه دامپروري طرق آغاز شد. اين مركز در جنوب شرق شهرستان مشهد (كيلومتر 30 جاده مشهد به سرخس) واقع شده است.
نژاد بلوچي، به دليل توليد پشم سفيد با قابليت ظرافت بالا، از اهميت ويژه اي برخوردار است. پشم اين گوسفند، از بهترين نوع پشم گوسفندان ايراني محسوب شده و ظرافت آن، دليل اصلي استفاده در توليد قالي هاي مرغوب ايراني است.
گوسفند بلوچي، «از يك طرف به دليل برخورداري از مقاومت محيطي بالا در شرايط گرم و خشك» و «از طرف ديگر وسعت پراكنش و جمعيت آن»، از مهم ترين نژادهاي سطح كشور محسوب مي شود. گوسفند بلوچي به دليل برخورداري از صفاتي مثل؛ قدرت راهپيمايي مناسب و مقاومت در برابر كم آبي، قابليت زندگي در مناطق كويري و نيمه كويري را داشته و در عين حال توليد مناسبي نيز دارد.
از سال 1377 تا كنون، تعداد بسيار زيادي از بهترين بره هاي نر 5/1 ساله و قوچ هاي اصلاح شده براي استفاده در گله هاي بومي بين دامداران متقاضي توزيع شده است.




اهداف و و ظايف كلي اين ايستگاه
o    پرورش و اصلاح نژاد گوسفندان نژاد بلوچي، به منظور افزايش توليد
o    توليد نژادهاي جديد نظير؛ «ايران بلك» و «آرمان» كه با نژادهاي پرتوليد رقابت كرده و در عين حال سازگاري لازم را با شرايط اقليمي منطقه دارد
o    فروش و عرضه بهترين بره هاي نرِ اصلاح شده، به عنوان قوچ هاي ترويجي، بين دامداران استان و همچنين ساير استان هاي متقاضي
o    آمادگي براي برگزاري دوره هاي آموزشي كوتاه مدت (آموزش تلقيح مصنوعي گوسفندان، پشم چيني ماشيني و تشخيص آبستني)
o    برگزاري دوره هاي كارآموزي، براي دانشجويان دوره هاي كارداني و كارشناسي دامپروري
o    برگزاري بازديدهاي ترويجي براي مروجان روستايي، دامداران و دانشجويان متقاضي
o    همكاري با طرح هاي تحقيقاتي و پايان نامه هاي مربوط به مراكز تحقيقاتي و آموزش عالي
با تلاش هاي انجام شده، افزايش توليد به ميزان قابل ملاحظه اي در توليد گوشت، شير و پشم در نژادهاي جديدِ اصلاح شده، حاصل شده است.


معرفي اجمالي مركز اصلاح نژاد دام (گوسفند قره گل)
اين ايستگاه در كيلومتر 5 جاده سرخس به مشهد قرار دارد. ايستگاه قره گل سرخس ، فعاليت هاي فني، علمي و اصلاح نژادي خود را با خريد ميش و قوچ از گله هاي گوسفند نژاد قره گل  منطقه سرخس در سال 1347 به طور رسمي آغاز كرد.
«مقاومت زياد اين نژاد به شرايط سخت محيطي مثل كم آبي و شوري آب»، «توان توليدي آن در شرايط فقر مراتع» و «قدرت راهپيمايي زياد»، موجب توجه به اين نژاد خاص شده است. ولي شهرت جهاني نژاد قره گل، به دليل زيبايي و منحصر به فرد بودن پشم بره آن است. ميزان زايش در اين نژاد، حدود 90 درصد و سرعت رشد بره هاي نژاد قره گل در حد مطلوبي است. مجموع عوامل گفته شده، دليل اصلي توسعه پرورش نژاد قره گل در منطفه است.


اهداف و وظايف كلي اين ايستگاه
o    در اين ايستگاه تحقيقاتي، با به كار گيري اصول علمي و فني و شناسايي دقيق ظرفيت هاي نژاد قره گل، نتايج چشمگيري براي افزايش سرعت رشد، بهبود راندمان غذايي، خالص سازي نژاد، حفظ و ذخيره منبع ژنتيكي و بهبود كيفيت پوست بره به دست آمده است.
در ضمن، براي توسعه و گسترش نژاد و تزريق صفات ژنتيكي مطلوب در سطح منطقه، اين ايستگاه هر سال تعدادي از قوچ هاي اصلاح شدة توليدي را در سطح گله هاي منطقه توزيع مي كند.
 



معرفي حوزه ترويج
رسانه های آموزشی
قهرمانان توليد
معرفی شبکه ترویج
شركتهاي فني مهندسي کشاورزی
باشگاه کشاورزان جوان
فرم هاي الكترونيك
تالار های گفتگو
لينك هاي مفيد
تازه هاي كشاورزي
آخرین توصیه ها
سربازان سازندگی
نداي تلاش سبز